| r1 | ||
|---|---|---|
| r1 (새 문서) | 1 | [[분류:일반상대론]] |
| 2 | ||
| 3 | [목차] | |
| 4 | ||
| 5 | == 개요 == | |
| 6 | ||
| 7 | 이 문서는 일반상대론의 중력 작용량과 여러 대표적인 물질장 작용량을 정리한다. | |
| 8 | ||
| 9 | 기본적인 출발점은 전체 작용량이다. | |
| 10 | ||
| 11 | [math( | |
| 12 | S[g,\Psi] | |
| 13 | = | |
| 14 | S_{\mathrm{grav}}[g] | |
| 15 | + | |
| 16 | S_{\mathrm{matter}}[g,\Psi] | |
| 17 | + | |
| 18 | S_{\mathrm{boundary}}[g] | |
| 19 | )] | |
| 20 | ||
| 21 | 여기서 [math(g_{\mu\nu})]는 시공간 계량이고, [math(\Psi)]는 모든 물질장을 상징한다. | |
| 22 | ||
| 23 | 일반상대론에서 중력장은 계량 [math(g_{\mu\nu})] 자체이며, 계량에 대한 작용량의 변분은 Einstein 방정식을 준다. | |
| 24 | ||
| 25 | [math( | |
| 26 | G_{\mu\nu} | |
| 27 | + | |
| 28 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 29 | = | |
| 30 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 31 | )] | |
| 32 | ||
| 33 | == 기본 규약 == | |
| 34 | ||
| 35 | 이 문서에서는 다음 부호 규약을 사용한다. | |
| 36 | ||
| 37 | * 계량 부호: [math((- + + +))] | |
| 38 | * 자연단위계: [math(c=\hbar=1)] | |
| 39 | * 중력 결합상수: [math(\kappa = 8\pi G)] | |
| 40 | * 계량 행렬식: [math(g=\det(g_{\mu\nu}))] | |
| 41 | * 부피요소: [math(\sqrt{-g}\,d^4x)] | |
| 42 | ||
| 43 | Minkowski 계량은 다음과 같이 둔다. | |
| 44 | ||
| 45 | [math( | |
| 46 | \eta_{ab} | |
| 47 | = | |
| 48 | \operatorname{diag}(-,+,+,+) | |
| 49 | )] | |
| 50 | ||
| 51 | 곡률 텐서의 부호 규약은 다음과 같다. | |
| 52 | ||
| 53 | [math( | |
| 54 | [\nabla_\mu,\nabla_\nu]V^\rho | |
| 55 | = | |
| 56 | R^\rho{}_{\sigma\mu\nu}V^\sigma | |
| 57 | )] | |
| 58 | ||
| 59 | 이 규약에서 Einstein 텐서는 | |
| 60 | ||
| 61 | [math( | |
| 62 | G_{\mu\nu} | |
| 63 | = | |
| 64 | R_{\mu\nu} | |
| 65 | - | |
| 66 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}R | |
| 67 | )] | |
| 68 | ||
| 69 | 로 정의된다. | |
| 70 | ||
| 71 | == 기하학적 기본량 == | |
| 72 | ||
| 73 | === Levi-Civita 접속 === | |
| 74 | ||
| 75 | 일반상대론의 표준 접속은 비틀림이 없고 계량과 양립하는 Levi-Civita 접속이다. | |
| 76 | ||
| 77 | [math( | |
| 78 | \nabla_\rho g_{\mu\nu}=0 | |
| 79 | )] | |
| 80 | ||
| 81 | [math( | |
| 82 | \Gamma^\rho_{\mu\nu} | |
| 83 | = | |
| 84 | \frac{1}{2}g^{\rho\sigma} | |
| 85 | \left( | |
| 86 | \partial_\mu g_{\nu\sigma} | |
| 87 | + | |
| 88 | \partial_\nu g_{\mu\sigma} | |
| 89 | - | |
| 90 | \partial_\sigma g_{\mu\nu} | |
| 91 | \right) | |
| 92 | )] | |
| 93 | ||
| 94 | === Riemann 곡률텐서 === | |
| 95 | ||
| 96 | Riemann 곡률텐서는 다음과 같다. | |
| 97 | ||
| 98 | [math( | |
| 99 | R^\rho{}_{\sigma\mu\nu} | |
| 100 | = | |
| 101 | \partial_\mu \Gamma^\rho_{\nu\sigma} | |
| 102 | - | |
| 103 | \partial_\nu \Gamma^\rho_{\mu\sigma} | |
| 104 | + | |
| 105 | \Gamma^\rho_{\mu\lambda}\Gamma^\lambda_{\nu\sigma} | |
| 106 | - | |
| 107 | \Gamma^\rho_{\nu\lambda}\Gamma^\lambda_{\mu\sigma} | |
| 108 | )] | |
| 109 | ||
| 110 | Ricci 텐서는 Riemann 텐서의 수축으로 얻어진다. | |
| 111 | ||
| 112 | [math( | |
| 113 | R_{\mu\nu} | |
| 114 | = | |
| 115 | R^\rho{}_{\mu\rho\nu} | |
| 116 | )] | |
| 117 | ||
| 118 | Ricci 스칼라는 다시 계량으로 수축한 양이다. | |
| 119 | ||
| 120 | [math( | |
| 121 | R | |
| 122 | = | |
| 123 | g^{\mu\nu}R_{\mu\nu} | |
| 124 | )] | |
| 125 | ||
| 126 | === Bianchi 항등식 === | |
| 127 | ||
| 128 | Einstein 텐서는 다음 보존 항등식을 만족한다. | |
| 129 | ||
| 130 | [math( | |
| 131 | \nabla^\mu G_{\mu\nu}=0 | |
| 132 | )] | |
| 133 | ||
| 134 | 이 식은 물질 에너지-운동량 텐서의 공변보존과 직접 연결된다. | |
| 135 | ||
| 136 | [math( | |
| 137 | \nabla^\mu T_{\mu\nu}=0 | |
| 138 | )] | |
| 139 | ||
| 140 | == 변분 공식 == | |
| 141 | ||
| 142 | === 계량과 역계량의 변분 === | |
| 143 | ||
| 144 | 계량과 역계량은 | |
| 145 | ||
| 146 | [math( | |
| 147 | g_{\mu\rho}g^{\rho\nu} | |
| 148 | = | |
| 149 | \delta_\mu{}^\nu | |
| 150 | )] | |
| 151 | ||
| 152 | 를 만족하므로 변분하면 | |
| 153 | ||
| 154 | [math( | |
| 155 | \delta g_{\mu\nu} | |
| 156 | = | |
| 157 | - | |
| 158 | g_{\mu\rho}g_{\nu\sigma} | |
| 159 | \delta g^{\rho\sigma} | |
| 160 | )] | |
| 161 | ||
| 162 | [math( | |
| 163 | \delta g^{\mu\nu} | |
| 164 | = | |
| 165 | - | |
| 166 | g^{\mu\rho}g^{\nu\sigma} | |
| 167 | \delta g_{\rho\sigma} | |
| 168 | )] | |
| 169 | ||
| 170 | 를 얻는다. | |
| 171 | ||
| 172 | === 행렬식의 변분 === | |
| 173 | ||
| 174 | 계량 행렬식의 변분은 | |
| 175 | ||
| 176 | [math( | |
| 177 | \delta g | |
| 178 | = | |
| 179 | g g^{\mu\nu}\delta g_{\mu\nu} | |
| 180 | = | |
| 181 | - | |
| 182 | g g_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 183 | )] | |
| 184 | ||
| 185 | 이다. | |
| 186 | ||
| 187 | 따라서 | |
| 188 | ||
| 189 | [math( | |
| 190 | \delta\sqrt{-g} | |
| 191 | = | |
| 192 | \frac{1}{2}\sqrt{-g}g^{\mu\nu}\delta g_{\mu\nu} | |
| 193 | = | |
| 194 | - | |
| 195 | \frac{1}{2}\sqrt{-g}g_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 196 | )] | |
| 197 | ||
| 198 | 이다. | |
| 199 | ||
| 200 | === 접속의 변분 === | |
| 201 | ||
| 202 | Levi-Civita 접속의 변분은 텐서이다. | |
| 203 | ||
| 204 | [math( | |
| 205 | \delta\Gamma^\rho_{\mu\nu} | |
| 206 | = | |
| 207 | \frac{1}{2}g^{\rho\sigma} | |
| 208 | \left( | |
| 209 | \nabla_\mu\delta g_{\nu\sigma} | |
| 210 | + | |
| 211 | \nabla_\nu\delta g_{\mu\sigma} | |
| 212 | - | |
| 213 | \nabla_\sigma\delta g_{\mu\nu} | |
| 214 | \right) | |
| 215 | )] | |
| 216 | ||
| 217 | === Palatini 항등식 === | |
| 218 | ||
| 219 | Ricci 텐서의 변분은 다음 Palatini 항등식으로 주어진다. | |
| 220 | ||
| 221 | [math( | |
| 222 | \delta R_{\mu\nu} | |
| 223 | = | |
| 224 | \nabla_\rho \delta\Gamma^\rho_{\nu\mu} | |
| 225 | - | |
| 226 | \nabla_\nu \delta\Gamma^\rho_{\rho\mu} | |
| 227 | )] | |
| 228 | ||
| 229 | Ricci 스칼라의 변분은 | |
| 230 | ||
| 231 | [math( | |
| 232 | \delta R | |
| 233 | = | |
| 234 | R_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 235 | + | |
| 236 | g^{\mu\nu}\delta R_{\mu\nu} | |
| 237 | )] | |
| 238 | ||
| 239 | 이며, 전체 미분항까지 포함하면 | |
| 240 | ||
| 241 | [math( | |
| 242 | \delta R | |
| 243 | = | |
| 244 | R_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 245 | + | |
| 246 | \nabla_\rho | |
| 247 | \left( | |
| 248 | g^{\mu\nu}\delta\Gamma^\rho_{\mu\nu} | |
| 249 | - | |
| 250 | g^{\rho\nu}\delta\Gamma^\mu_{\mu\nu} | |
| 251 | \right) | |
| 252 | )] | |
| 253 | ||
| 254 | 이다. | |
| 255 | ||
| 256 | 또는 다음과 같이 쓸 수 있다. | |
| 257 | ||
| 258 | [math( | |
| 259 | \delta R | |
| 260 | = | |
| 261 | R_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 262 | + | |
| 263 | g_{\mu\nu}\Box\delta g^{\mu\nu} | |
| 264 | - | |
| 265 | \nabla_\mu\nabla_\nu\delta g^{\mu\nu} | |
| 266 | )] | |
| 267 | ||
| 268 | == Einstein-Hilbert 작용량 == | |
| 269 | ||
| 270 | 순수 중력 작용량은 Einstein-Hilbert 작용량이다. | |
| 271 | ||
| 272 | [math( | |
| 273 | S_{\mathrm{EH}} | |
| 274 | = | |
| 275 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 276 | \int_{\mathcal M} d^4x\sqrt{-g}\,R | |
| 277 | )] | |
| 278 | ||
| 279 | 우주상수를 포함하면 | |
| 280 | ||
| 281 | [math( | |
| 282 | S_{\mathrm{grav}} | |
| 283 | = | |
| 284 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 285 | \int_{\mathcal M} d^4x\sqrt{-g} | |
| 286 | \left( | |
| 287 | R-2\Lambda | |
| 288 | \right) | |
| 289 | )] | |
| 290 | ||
| 291 | 이다. | |
| 292 | ||
| 293 | 계량에 대해 변분하면 | |
| 294 | ||
| 295 | [math( | |
| 296 | \delta S_{\mathrm{grav}} | |
| 297 | = | |
| 298 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 299 | \int_{\mathcal M} d^4x\sqrt{-g} | |
| 300 | \left( | |
| 301 | R_{\mu\nu} | |
| 302 | - | |
| 303 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}R | |
| 304 | + | |
| 305 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 306 | \right) | |
| 307 | \delta g^{\mu\nu} | |
| 308 | + | |
| 309 | \text{boundary} | |
| 310 | )] | |
| 311 | ||
| 312 | 를 얻는다. | |
| 313 | ||
| 314 | 따라서 경계항이 적절히 처리되면 중력장 방정식은 | |
| 315 | ||
| 316 | [math( | |
| 317 | G_{\mu\nu} | |
| 318 | + | |
| 319 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 320 | = | |
| 321 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 322 | )] | |
| 323 | ||
| 324 | 이다. | |
| 325 | ||
| 326 | == Gibbons-Hawking-York 경계항 == | |
| 327 | ||
| 328 | Einstein-Hilbert 작용량은 계량의 2계 미분을 포함하므로, Dirichlet 경계조건에서 잘 정의된 변분 원리를 얻으려면 경계항이 필요하다. | |
| 329 | ||
| 330 | 경계의 단위 법선벡터를 [math(n^\mu)]라 하면 | |
| 331 | ||
| 332 | [math( | |
| 333 | n_\mu n^\mu = \epsilon | |
| 334 | )] | |
| 335 | ||
| 336 | 이며, | |
| 337 | ||
| 338 | [math( | |
| 339 | \epsilon | |
| 340 | = | |
| 341 | \begin{cases} | |
| 342 | +1, & \partial\mathcal M\ \text{timelike}\\ | |
| 343 | -1, & \partial\mathcal M\ \text{spacelike} | |
| 344 | \end{cases} | |
| 345 | )] | |
| 346 | ||
| 347 | 이다. | |
| 348 | ||
| 349 | 유도계량은 | |
| 350 | ||
| 351 | [math( | |
| 352 | h_{\mu\nu} | |
| 353 | = | |
| 354 | g_{\mu\nu} | |
| 355 | - | |
| 356 | \epsilon n_\mu n_\nu | |
| 357 | )] | |
| 358 | ||
| 359 | 이다. | |
| 360 | ||
| 361 | 외재곡률은 | |
| 362 | ||
| 363 | [math( | |
| 364 | K_{\mu\nu} | |
| 365 | = | |
| 366 | h_\mu{}^\rho h_\nu{}^\sigma \nabla_\rho n_\sigma | |
| 367 | )] | |
| 368 | ||
| 369 | 이고, | |
| 370 | ||
| 371 | [math( | |
| 372 | K=h^{\mu\nu}K_{\mu\nu} | |
| 373 | )] | |
| 374 | ||
| 375 | 이다. | |
| 376 | ||
| 377 | Gibbons-Hawking-York 항은 | |
| 378 | ||
| 379 | [math( | |
| 380 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 381 | = | |
| 382 | \frac{1}{\kappa} | |
| 383 | \int_{\partial\mathcal M} | |
| 384 | d^3y\sqrt{|h|}\,\epsilon K | |
| 385 | )] | |
| 386 | ||
| 387 | 이다. | |
| 388 | ||
| 389 | 따라서 전체 중력 작용량은 | |
| 390 | ||
| 391 | [math( | |
| 392 | S_{\mathrm{grav}} | |
| 393 | = | |
| 394 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 395 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 396 | \left(R-2\Lambda\right) | |
| 397 | + | |
| 398 | \frac{1}{\kappa} | |
| 399 | \int_{\partial\mathcal M}d^3y\sqrt{|h|}\,\epsilon K | |
| 400 | )] | |
| 401 | ||
| 402 | 이다. | |
| 403 | ||
| 404 | == 물질 작용량과 에너지-운동량 텐서 == | |
| 405 | ||
| 406 | 물질장 작용량은 일반적으로 다음과 같이 쓴다. | |
| 407 | ||
| 408 | [math( | |
| 409 | S_{\mathrm{matter}} | |
| 410 | = | |
| 411 | \int_{\mathcal M} d^4x\sqrt{-g}\, | |
| 412 | \mathcal L_{\mathrm{matter}} | |
| 413 | )] | |
| 414 | ||
| 415 | 에너지-운동량 텐서는 물질 작용량을 계량에 대해 변분하여 정의한다. | |
| 416 | ||
| 417 | [math( | |
| 418 | T_{\mu\nu} | |
| 419 | := | |
| 420 | - | |
| 421 | \frac{2}{\sqrt{-g}} | |
| 422 | \frac{\delta S_{\mathrm{matter}}}{\delta g^{\mu\nu}} | |
| 423 | )] | |
| 424 | ||
| 425 | 따라서 물질 작용량의 계량 변분은 | |
| 426 | ||
| 427 | [math( | |
| 428 | \delta S_{\mathrm{matter}} | |
| 429 | = | |
| 430 | - | |
| 431 | \frac{1}{2} | |
| 432 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 433 | T_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 434 | )] | |
| 435 | ||
| 436 | 이다. | |
| 437 | ||
| 438 | 전체 변분은 | |
| 439 | ||
| 440 | [math( | |
| 441 | \delta S | |
| 442 | = | |
| 443 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 444 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 445 | \left( | |
| 446 | G_{\mu\nu} | |
| 447 | + | |
| 448 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 449 | \right) | |
| 450 | \delta g^{\mu\nu} | |
| 451 | - | |
| 452 | \frac{1}{2} | |
| 453 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 454 | T_{\mu\nu}\delta g^{\mu\nu} | |
| 455 | )] | |
| 456 | ||
| 457 | 이므로, | |
| 458 | ||
| 459 | [math( | |
| 460 | G_{\mu\nu} | |
| 461 | + | |
| 462 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 463 | = | |
| 464 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 465 | )] | |
| 466 | ||
| 467 | 를 얻는다. | |
| 468 | ||
| 469 | == 실수 스칼라장 == | |
| 470 | ||
| 471 | === 최소 결합 스칼라장 === | |
| 472 | ||
| 473 | 실수 스칼라장 [math(\phi)]의 최소 결합 작용량은 | |
| 474 | ||
| 475 | [math( | |
| 476 | S_\phi | |
| 477 | = | |
| 478 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 479 | \left[ | |
| 480 | - | |
| 481 | \frac{1}{2}g^{\mu\nu}\nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 482 | - | |
| 483 | V(\phi) | |
| 484 | \right] | |
| 485 | )] | |
| 486 | ||
| 487 | 이다. | |
| 488 | ||
| 489 | 스칼라장에 대해서는 | |
| 490 | ||
| 491 | [math( | |
| 492 | \nabla_\mu\phi=\partial_\mu\phi | |
| 493 | )] | |
| 494 | ||
| 495 | 이다. | |
| 496 | ||
| 497 | 운동방정식은 | |
| 498 | ||
| 499 | [math( | |
| 500 | \Box\phi | |
| 501 | - | |
| 502 | \frac{dV}{d\phi} | |
| 503 | = | |
| 504 | 0 | |
| 505 | )] | |
| 506 | ||
| 507 | 이다. | |
| 508 | ||
| 509 | 여기서 | |
| 510 | ||
| 511 | [math( | |
| 512 | \Box\phi | |
| 513 | = | |
| 514 | \nabla_\mu\nabla^\mu\phi | |
| 515 | = | |
| 516 | \frac{1}{\sqrt{-g}} | |
| 517 | \partial_\mu | |
| 518 | \left( | |
| 519 | \sqrt{-g}g^{\mu\nu}\partial_\nu\phi | |
| 520 | \right) | |
| 521 | )] | |
| 522 | ||
| 523 | 이다. | |
| 524 | ||
| 525 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 526 | ||
| 527 | [math( | |
| 528 | T_{\mu\nu}^{(\phi)} | |
| 529 | = | |
| 530 | \nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 531 | - | |
| 532 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}\nabla_\rho\phi\nabla^\rho\phi | |
| 533 | - | |
| 534 | g_{\mu\nu}V(\phi) | |
| 535 | )] | |
| 536 | ||
| 537 | 이다. | |
| 538 | ||
| 539 | === 질량항과 자기상호작용 === | |
| 540 | ||
| 541 | 대표적인 퍼텐셜은 | |
| 542 | ||
| 543 | [math( | |
| 544 | V(\phi) | |
| 545 | = | |
| 546 | \frac{1}{2}m^2\phi^2 | |
| 547 | + | |
| 548 | \frac{\lambda}{4!}\phi^4 | |
| 549 | )] | |
| 550 | ||
| 551 | 이다. | |
| 552 | ||
| 553 | 운동방정식은 | |
| 554 | ||
| 555 | [math( | |
| 556 | \Box\phi | |
| 557 | - | |
| 558 | m^2\phi | |
| 559 | - | |
| 560 | \frac{\lambda}{3!}\phi^3 | |
| 561 | = | |
| 562 | 0 | |
| 563 | )] | |
| 564 | ||
| 565 | 이다. | |
| 566 | ||
| 567 | === 비최소 결합 스칼라장 === | |
| 568 | ||
| 569 | 곡률과 직접 결합하는 스칼라장 작용량은 | |
| 570 | ||
| 571 | [math( | |
| 572 | S_\phi | |
| 573 | = | |
| 574 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 575 | \left[ | |
| 576 | - | |
| 577 | \frac{1}{2}g^{\mu\nu}\nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 578 | - | |
| 579 | V(\phi) | |
| 580 | - | |
| 581 | \frac{1}{2}\xi R\phi^2 | |
| 582 | \right] | |
| 583 | )] | |
| 584 | ||
| 585 | 이다. | |
| 586 | ||
| 587 | 운동방정식은 | |
| 588 | ||
| 589 | [math( | |
| 590 | \Box\phi | |
| 591 | - | |
| 592 | \frac{dV}{d\phi} | |
| 593 | - | |
| 594 | \xi R\phi | |
| 595 | = | |
| 596 | 0 | |
| 597 | )] | |
| 598 | ||
| 599 | 이다. | |
| 600 | ||
| 601 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 602 | ||
| 603 | [math( | |
| 604 | T_{\mu\nu}^{(\phi,\xi)} | |
| 605 | = | |
| 606 | \nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 607 | - | |
| 608 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}\nabla_\rho\phi\nabla^\rho\phi | |
| 609 | - | |
| 610 | g_{\mu\nu}V(\phi) | |
| 611 | + | |
| 612 | \xi | |
| 613 | \left[ | |
| 614 | G_{\mu\nu}\phi^2 | |
| 615 | + | |
| 616 | g_{\mu\nu}\Box(\phi^2) | |
| 617 | - | |
| 618 | \nabla_\mu\nabla_\nu(\phi^2) | |
| 619 | \right] | |
| 620 | )] | |
| 621 | ||
| 622 | 이다. | |
| 623 | ||
| 624 | [math(D)]차원에서 conformal coupling은 | |
| 625 | ||
| 626 | [math( | |
| 627 | \xi_{\mathrm{conf}} | |
| 628 | = | |
| 629 | \frac{D-2}{4(D-1)} | |
| 630 | )] | |
| 631 | ||
| 632 | 이다. | |
| 633 | ||
| 634 | [math(D=4)]에서는 | |
| 635 | ||
| 636 | [math( | |
| 637 | \xi_{\mathrm{conf}}=\frac{1}{6} | |
| 638 | )] | |
| 639 | ||
| 640 | 이다. | |
| 641 | ||
| 642 | == 복소 스칼라장 == | |
| 643 | ||
| 644 | 복소 스칼라장 [math(\Phi)]의 작용량은 | |
| 645 | ||
| 646 | [math( | |
| 647 | S_\Phi | |
| 648 | = | |
| 649 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 650 | \left[ | |
| 651 | - | |
| 652 | g^{\mu\nu}\nabla_\mu\Phi^\ast\nabla_\nu\Phi | |
| 653 | - | |
| 654 | V(|\Phi|^2) | |
| 655 | \right] | |
| 656 | )] | |
| 657 | ||
| 658 | 이다. | |
| 659 | ||
| 660 | 운동방정식은 | |
| 661 | ||
| 662 | [math( | |
| 663 | \Box\Phi | |
| 664 | - | |
| 665 | \frac{\partial V}{\partial \Phi^\ast} | |
| 666 | = | |
| 667 | 0 | |
| 668 | )] | |
| 669 | ||
| 670 | [math( | |
| 671 | \Box\Phi^\ast | |
| 672 | - | |
| 673 | \frac{\partial V}{\partial \Phi} | |
| 674 | = | |
| 675 | 0 | |
| 676 | )] | |
| 677 | ||
| 678 | 이다. | |
| 679 | ||
| 680 | [math(U(1))] 대칭 | |
| 681 | ||
| 682 | [math( | |
| 683 | \Phi\mapsto e^{i\alpha}\Phi | |
| 684 | )] | |
| 685 | ||
| 686 | 이 있으면 Noether 전류는 | |
| 687 | ||
| 688 | [math( | |
| 689 | j^\mu | |
| 690 | = | |
| 691 | -i | |
| 692 | \left( | |
| 693 | \Phi^\ast\nabla^\mu\Phi | |
| 694 | - | |
| 695 | \Phi\nabla^\mu\Phi^\ast | |
| 696 | \right) | |
| 697 | )] | |
| 698 | ||
| 699 | 이다. | |
| 700 | ||
| 701 | on-shell에서 | |
| 702 | ||
| 703 | [math( | |
| 704 | \nabla_\mu j^\mu=0 | |
| 705 | )] | |
| 706 | ||
| 707 | 이다. | |
| 708 | ||
| 709 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 710 | ||
| 711 | [math( | |
| 712 | T_{\mu\nu}^{(\Phi)} | |
| 713 | = | |
| 714 | \nabla_\mu\Phi^\ast\nabla_\nu\Phi | |
| 715 | + | |
| 716 | \nabla_\nu\Phi^\ast\nabla_\mu\Phi | |
| 717 | - | |
| 718 | g_{\mu\nu} | |
| 719 | \left( | |
| 720 | \nabla_\rho\Phi^\ast\nabla^\rho\Phi | |
| 721 | + | |
| 722 | V(|\Phi|^2) | |
| 723 | \right) | |
| 724 | )] | |
| 725 | ||
| 726 | 이다. | |
| 727 | ||
| 728 | == 전자기장 == | |
| 729 | ||
| 730 | === Maxwell 작용량 === | |
| 731 | ||
| 732 | 전자기 퍼텐셜 [math(A_\mu)]의 장세기는 | |
| 733 | ||
| 734 | [math( | |
| 735 | F_{\mu\nu} | |
| 736 | = | |
| 737 | \nabla_\mu A_\nu | |
| 738 | - | |
| 739 | \nabla_\nu A_\mu | |
| 740 | = | |
| 741 | \partial_\mu A_\nu | |
| 742 | - | |
| 743 | \partial_\nu A_\mu | |
| 744 | )] | |
| 745 | ||
| 746 | 이다. | |
| 747 | ||
| 748 | Maxwell 작용량은 | |
| 749 | ||
| 750 | [math( | |
| 751 | S_{\mathrm{EM}} | |
| 752 | = | |
| 753 | - | |
| 754 | \frac{1}{4} | |
| 755 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 756 | F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 757 | )] | |
| 758 | ||
| 759 | 이다. | |
| 760 | ||
| 761 | 외부 전류 [math(J^\mu)]와 결합하면 | |
| 762 | ||
| 763 | [math( | |
| 764 | S_{\mathrm{EM+J}} | |
| 765 | = | |
| 766 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 767 | \left[ | |
| 768 | - | |
| 769 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 770 | - | |
| 771 | J^\mu A_\mu | |
| 772 | \right] | |
| 773 | )] | |
| 774 | ||
| 775 | 이다. | |
| 776 | ||
| 777 | [math(A_\mu)]에 대한 변분은 Maxwell 방정식을 준다. | |
| 778 | ||
| 779 | [math( | |
| 780 | \nabla_\mu F^{\mu\nu} | |
| 781 | = | |
| 782 | J^\nu | |
| 783 | )] | |
| 784 | ||
| 785 | Bianchi 항등식은 | |
| 786 | ||
| 787 | [math( | |
| 788 | \nabla_{[\lambda}F_{\mu\nu]}=0 | |
| 789 | )] | |
| 790 | ||
| 791 | 이다. | |
| 792 | ||
| 793 | 미분형식으로는 | |
| 794 | ||
| 795 | [math( | |
| 796 | dF=0 | |
| 797 | )] | |
| 798 | ||
| 799 | 이다. | |
| 800 | ||
| 801 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 802 | ||
| 803 | [math( | |
| 804 | T_{\mu\nu}^{(\mathrm{EM})} | |
| 805 | = | |
| 806 | F_{\mu\rho}F_\nu{}^\rho | |
| 807 | - | |
| 808 | \frac{1}{4}g_{\mu\nu}F_{\rho\sigma}F^{\rho\sigma} | |
| 809 | )] | |
| 810 | ||
| 811 | 이다. | |
| 812 | ||
| 813 | [math(D=4)]에서 Maxwell 에너지-운동량 텐서는 traceless이다. | |
| 814 | ||
| 815 | [math( | |
| 816 | T^\mu{}_\mu=0 | |
| 817 | )] | |
| 818 | ||
| 819 | === Lorenz gauge === | |
| 820 | ||
| 821 | Lorenz gauge는 | |
| 822 | ||
| 823 | [math( | |
| 824 | \nabla_\mu A^\mu=0 | |
| 825 | )] | |
| 826 | ||
| 827 | 이다. | |
| 828 | ||
| 829 | 이 gauge에서 Maxwell 방정식은 | |
| 830 | ||
| 831 | [math( | |
| 832 | \Box A_\nu | |
| 833 | - | |
| 834 | R_{\nu\mu}A^\mu | |
| 835 | = | |
| 836 | -J_\nu | |
| 837 | )] | |
| 838 | ||
| 839 | 형태가 된다. | |
| 840 | ||
| 841 | == 전하를 가진 스칼라장 == | |
| 842 | ||
| 843 | 복소 스칼라장 [math(\Phi)]가 [math(U(1))] gauge 장 [math(A_\mu)]에 결합하면 | |
| 844 | ||
| 845 | [math( | |
| 846 | D_\mu\Phi | |
| 847 | = | |
| 848 | \left( | |
| 849 | \nabla_\mu | |
| 850 | - | |
| 851 | iqA_\mu | |
| 852 | \right)\Phi | |
| 853 | )] | |
| 854 | ||
| 855 | 이다. | |
| 856 | ||
| 857 | 작용량은 | |
| 858 | ||
| 859 | [math( | |
| 860 | S | |
| 861 | = | |
| 862 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 863 | \left[ | |
| 864 | - | |
| 865 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 866 | - | |
| 867 | g^{\mu\nu}(D_\mu\Phi)^\ast D_\nu\Phi | |
| 868 | - | |
| 869 | V(|\Phi|^2) | |
| 870 | \right] | |
| 871 | )] | |
| 872 | ||
| 873 | 이다. | |
| 874 | ||
| 875 | Higgs형 퍼텐셜은 | |
| 876 | ||
| 877 | [math( | |
| 878 | V(|\Phi|^2) | |
| 879 | = | |
| 880 | \lambda | |
| 881 | \left( | |
| 882 | |\Phi|^2 | |
| 883 | - | |
| 884 | \frac{v^2}{2} | |
| 885 | \right)^2 | |
| 886 | )] | |
| 887 | ||
| 888 | 이다. | |
| 889 | ||
| 890 | 스칼라장 방정식은 | |
| 891 | ||
| 892 | [math( | |
| 893 | D_\mu D^\mu\Phi | |
| 894 | - | |
| 895 | \frac{\partial V}{\partial\Phi^\ast} | |
| 896 | = | |
| 897 | 0 | |
| 898 | )] | |
| 899 | ||
| 900 | 이다. | |
| 901 | ||
| 902 | Gauge 장 방정식은 | |
| 903 | ||
| 904 | [math( | |
| 905 | \nabla_\mu F^{\mu\nu}=J^\nu | |
| 906 | )] | |
| 907 | ||
| 908 | 이다. | |
| 909 | ||
| 910 | 여기서 | |
| 911 | ||
| 912 | [math( | |
| 913 | J^\nu | |
| 914 | = | |
| 915 | iq | |
| 916 | \left[ | |
| 917 | \Phi^\ast D^\nu\Phi | |
| 918 | - | |
| 919 | \Phi(D^\nu\Phi)^\ast | |
| 920 | \right] | |
| 921 | )] | |
| 922 | ||
| 923 | 이다. | |
| 924 | ||
| 925 | == Yang-Mills 장 == | |
| 926 | ||
| 927 | 비가환 gauge 군 [math(G)]의 Lie algebra 생성자를 [math(T^a)]라 하자. | |
| 928 | ||
| 929 | [math( | |
| 930 | [T^a,T^b] | |
| 931 | = | |
| 932 | if^{abc}T^c | |
| 933 | )] | |
| 934 | ||
| 935 | Gauge 장은 | |
| 936 | ||
| 937 | [math( | |
| 938 | A_\mu=A_\mu^aT^a | |
| 939 | )] | |
| 940 | ||
| 941 | 이다. | |
| 942 | ||
| 943 | 공변미분은 | |
| 944 | ||
| 945 | [math( | |
| 946 | D_\mu | |
| 947 | = | |
| 948 | \nabla_\mu | |
| 949 | - | |
| 950 | igA_\mu | |
| 951 | )] | |
| 952 | ||
| 953 | 이다. | |
| 954 | ||
| 955 | 장세기는 | |
| 956 | ||
| 957 | [math( | |
| 958 | F_{\mu\nu} | |
| 959 | = | |
| 960 | \frac{i}{g}[D_\mu,D_\nu] | |
| 961 | = | |
| 962 | \partial_\mu A_\nu | |
| 963 | - | |
| 964 | \partial_\nu A_\mu | |
| 965 | - | |
| 966 | ig[A_\mu,A_\nu] | |
| 967 | )] | |
| 968 | ||
| 969 | 이다. | |
| 970 | ||
| 971 | 성분으로는 | |
| 972 | ||
| 973 | [math( | |
| 974 | F_{\mu\nu}^a | |
| 975 | = | |
| 976 | \partial_\mu A_\nu^a | |
| 977 | - | |
| 978 | \partial_\nu A_\mu^a | |
| 979 | + | |
| 980 | gf^{abc}A_\mu^bA_\nu^c | |
| 981 | )] | |
| 982 | ||
| 983 | 이다. | |
| 984 | ||
| 985 | Yang-Mills 작용량은 | |
| 986 | ||
| 987 | [math( | |
| 988 | S_{\mathrm{YM}} | |
| 989 | = | |
| 990 | - | |
| 991 | \frac{1}{2} | |
| 992 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 993 | \operatorname{Tr}(F_{\mu\nu}F^{\mu\nu}) | |
| 994 | )] | |
| 995 | ||
| 996 | 이다. | |
| 997 | ||
| 998 | 정규화를 | |
| 999 | ||
| 1000 | [math( | |
| 1001 | \operatorname{Tr}(T^aT^b) | |
| 1002 | = | |
| 1003 | \frac{1}{2}\delta^{ab} | |
| 1004 | )] | |
| 1005 | ||
| 1006 | 로 잡으면 | |
| 1007 | ||
| 1008 | [math( | |
| 1009 | S_{\mathrm{YM}} | |
| 1010 | = | |
| 1011 | - | |
| 1012 | \frac{1}{4} | |
| 1013 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1014 | F_{\mu\nu}^aF^{a\mu\nu} | |
| 1015 | )] | |
| 1016 | ||
| 1017 | 이다. | |
| 1018 | ||
| 1019 | 운동방정식은 | |
| 1020 | ||
| 1021 | [math( | |
| 1022 | D_\mu F^{\mu\nu}=0 | |
| 1023 | )] | |
| 1024 | ||
| 1025 | 이다. | |
| 1026 | ||
| 1027 | 성분으로는 | |
| 1028 | ||
| 1029 | [math( | |
| 1030 | \nabla_\mu F^{a\mu\nu} | |
| 1031 | + | |
| 1032 | gf^{abc}A_\mu^bF^{c\mu\nu} | |
| 1033 | = | |
| 1034 | 0 | |
| 1035 | )] | |
| 1036 | ||
| 1037 | 이다. | |
| 1038 | ||
| 1039 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 1040 | ||
| 1041 | [math( | |
| 1042 | T_{\mu\nu}^{(\mathrm{YM})} | |
| 1043 | = | |
| 1044 | F_{\mu\rho}^aF_\nu{}^{a\rho} | |
| 1045 | - | |
| 1046 | \frac{1}{4}g_{\mu\nu}F_{\rho\sigma}^aF^{a\rho\sigma} | |
| 1047 | )] | |
| 1048 | ||
| 1049 | 이다. | |
| 1050 | ||
| 1051 | == Dirac 스피너장 == | |
| 1052 | ||
| 1053 | === Vierbein === | |
| 1054 | ||
| 1055 | 스피너장을 곡률시공간에 결합하려면 vierbein이 필요하다. | |
| 1056 | ||
| 1057 | [math( | |
| 1058 | g_{\mu\nu} | |
| 1059 | = | |
| 1060 | e_\mu{}^a e_\nu{}^b\eta_{ab} | |
| 1061 | )] | |
| 1062 | ||
| 1063 | 역 vierbein은 | |
| 1064 | ||
| 1065 | [math( | |
| 1066 | e^\mu{}_a e_\mu{}^b | |
| 1067 | = | |
| 1068 | \delta_a{}^b | |
| 1069 | )] | |
| 1070 | ||
| 1071 | [math( | |
| 1072 | e^\mu{}_a e_\nu{}^a | |
| 1073 | = | |
| 1074 | \delta^\mu{}_\nu | |
| 1075 | )] | |
| 1076 | ||
| 1077 | 를 만족한다. | |
| 1078 | ||
| 1079 | 곡률공간 gamma matrix는 | |
| 1080 | ||
| 1081 | [math( | |
| 1082 | \gamma^\mu | |
| 1083 | = | |
| 1084 | e^\mu{}_a\gamma^a | |
| 1085 | )] | |
| 1086 | ||
| 1087 | 이다. | |
| 1088 | ||
| 1089 | 평탄공간 gamma matrix는 | |
| 1090 | ||
| 1091 | [math( | |
| 1092 | \{\gamma^a,\gamma^b\} | |
| 1093 | = | |
| 1094 | 2\eta^{ab} | |
| 1095 | )] | |
| 1096 | ||
| 1097 | 를 만족한다. | |
| 1098 | ||
| 1099 | 따라서 | |
| 1100 | ||
| 1101 | [math( | |
| 1102 | \{\gamma^\mu,\gamma^\nu\} | |
| 1103 | = | |
| 1104 | 2g^{\mu\nu} | |
| 1105 | )] | |
| 1106 | ||
| 1107 | 이다. | |
| 1108 | ||
| 1109 | === Spin connection === | |
| 1110 | ||
| 1111 | 스피너 공변미분은 | |
| 1112 | ||
| 1113 | [math( | |
| 1114 | \nabla_\mu\psi | |
| 1115 | = | |
| 1116 | \partial_\mu\psi | |
| 1117 | + | |
| 1118 | \frac{1}{4}\omega_{\mu ab}\gamma^{ab}\psi | |
| 1119 | )] | |
| 1120 | ||
| 1121 | 이다. | |
| 1122 | ||
| 1123 | 여기서 | |
| 1124 | ||
| 1125 | [math( | |
| 1126 | \gamma^{ab} | |
| 1127 | = | |
| 1128 | \frac{1}{2}[\gamma^a,\gamma^b] | |
| 1129 | )] | |
| 1130 | ||
| 1131 | 이다. | |
| 1132 | ||
| 1133 | Dirac adjoint는 | |
| 1134 | ||
| 1135 | [math( | |
| 1136 | \bar\psi | |
| 1137 | = | |
| 1138 | \psi^\dagger\gamma^0 | |
| 1139 | )] | |
| 1140 | ||
| 1141 | 이다. | |
| 1142 | ||
| 1143 | adjoint에 대한 공변미분은 | |
| 1144 | ||
| 1145 | [math( | |
| 1146 | \nabla_\mu\bar\psi | |
| 1147 | = | |
| 1148 | \partial_\mu\bar\psi | |
| 1149 | - | |
| 1150 | \frac{1}{4}\omega_{\mu ab}\bar\psi\gamma^{ab} | |
| 1151 | )] | |
| 1152 | ||
| 1153 | 이다. | |
| 1154 | ||
| 1155 | === Dirac 작용량 === | |
| 1156 | ||
| 1157 | 곡률시공간에서 Dirac 작용량은 | |
| 1158 | ||
| 1159 | [math( | |
| 1160 | S_{\mathrm{Dirac}} | |
| 1161 | = | |
| 1162 | \int_{\mathcal M}d^4x\,e | |
| 1163 | \left[ | |
| 1164 | \frac{i}{2} | |
| 1165 | \left( | |
| 1166 | \bar\psi\gamma^\mu\nabla_\mu\psi | |
| 1167 | - | |
| 1168 | \nabla_\mu\bar\psi\gamma^\mu\psi | |
| 1169 | \right) | |
| 1170 | - | |
| 1171 | m\bar\psi\psi | |
| 1172 | \right] | |
| 1173 | )] | |
| 1174 | ||
| 1175 | 이다. | |
| 1176 | ||
| 1177 | 여기서 | |
| 1178 | ||
| 1179 | [math( | |
| 1180 | e=\det(e_\mu{}^a)=\sqrt{-g} | |
| 1181 | )] | |
| 1182 | ||
| 1183 | 이다. | |
| 1184 | ||
| 1185 | 운동방정식은 | |
| 1186 | ||
| 1187 | [math( | |
| 1188 | i\gamma^\mu\nabla_\mu\psi | |
| 1189 | - | |
| 1190 | m\psi | |
| 1191 | = | |
| 1192 | 0 | |
| 1193 | )] | |
| 1194 | ||
| 1195 | 이다. | |
| 1196 | ||
| 1197 | adjoint 방정식은 | |
| 1198 | ||
| 1199 | [math( | |
| 1200 | i\nabla_\mu\bar\psi\gamma^\mu | |
| 1201 | + | |
| 1202 | m\bar\psi | |
| 1203 | = | |
| 1204 | 0 | |
| 1205 | )] | |
| 1206 | ||
| 1207 | 이다. | |
| 1208 | ||
| 1209 | Gauge 장과 결합하면 | |
| 1210 | ||
| 1211 | [math( | |
| 1212 | D_\mu\psi | |
| 1213 | = | |
| 1214 | \nabla_\mu\psi | |
| 1215 | - | |
| 1216 | iqA_\mu\psi | |
| 1217 | )] | |
| 1218 | ||
| 1219 | 이다. | |
| 1220 | ||
| 1221 | Dirac 전류는 | |
| 1222 | ||
| 1223 | [math( | |
| 1224 | j^\mu | |
| 1225 | = | |
| 1226 | q\bar\psi\gamma^\mu\psi | |
| 1227 | )] | |
| 1228 | ||
| 1229 | 이다. | |
| 1230 | ||
| 1231 | == Proca 장 == | |
| 1232 | ||
| 1233 | 질량을 가진 벡터장 [math(A_\mu)]의 작용량은 | |
| 1234 | ||
| 1235 | [math( | |
| 1236 | S_{\mathrm{Proca}} | |
| 1237 | = | |
| 1238 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1239 | \left[ | |
| 1240 | - | |
| 1241 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 1242 | - | |
| 1243 | \frac{1}{2}m^2A_\mu A^\mu | |
| 1244 | \right] | |
| 1245 | )] | |
| 1246 | ||
| 1247 | 이다. | |
| 1248 | ||
| 1249 | 운동방정식은 | |
| 1250 | ||
| 1251 | [math( | |
| 1252 | \nabla_\mu F^{\mu\nu} | |
| 1253 | - | |
| 1254 | m^2A^\nu | |
| 1255 | = | |
| 1256 | 0 | |
| 1257 | )] | |
| 1258 | ||
| 1259 | 이다. | |
| 1260 | ||
| 1261 | 발산을 취하면 | |
| 1262 | ||
| 1263 | [math( | |
| 1264 | m^2\nabla_\nu A^\nu=0 | |
| 1265 | )] | |
| 1266 | ||
| 1267 | 이다. | |
| 1268 | ||
| 1269 | 따라서 [math(m\neq0)]이면 | |
| 1270 | ||
| 1271 | [math( | |
| 1272 | \nabla_\nu A^\nu=0 | |
| 1273 | )] | |
| 1274 | ||
| 1275 | 이다. | |
| 1276 | ||
| 1277 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 1278 | ||
| 1279 | [math( | |
| 1280 | T_{\mu\nu}^{(\mathrm{Proca})} | |
| 1281 | = | |
| 1282 | F_{\mu\rho}F_\nu{}^\rho | |
| 1283 | - | |
| 1284 | \frac{1}{4}g_{\mu\nu}F_{\rho\sigma}F^{\rho\sigma} | |
| 1285 | + | |
| 1286 | m^2 | |
| 1287 | \left( | |
| 1288 | A_\mu A_\nu | |
| 1289 | - | |
| 1290 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}A_\rho A^\rho | |
| 1291 | \right) | |
| 1292 | )] | |
| 1293 | ||
| 1294 | 이다. | |
| 1295 | ||
| 1296 | == p-form 장 == | |
| 1297 | ||
| 1298 | [math(p)]-form gauge potential을 | |
| 1299 | ||
| 1300 | [math( | |
| 1301 | A_p | |
| 1302 | = | |
| 1303 | \frac{1}{p!} | |
| 1304 | A_{\mu_1\cdots\mu_p} | |
| 1305 | dx^{\mu_1}\wedge\cdots\wedge dx^{\mu_p} | |
| 1306 | )] | |
| 1307 | ||
| 1308 | 라 하자. | |
| 1309 | ||
| 1310 | 장세기는 | |
| 1311 | ||
| 1312 | [math( | |
| 1313 | F_{p+1}=dA_p | |
| 1314 | )] | |
| 1315 | ||
| 1316 | 이다. | |
| 1317 | ||
| 1318 | 성분으로는 | |
| 1319 | ||
| 1320 | [math( | |
| 1321 | F_{\mu_0\mu_1\cdots\mu_p} | |
| 1322 | = | |
| 1323 | (p+1)\partial_{[\mu_0}A_{\mu_1\cdots\mu_p]} | |
| 1324 | )] | |
| 1325 | ||
| 1326 | 이다. | |
| 1327 | ||
| 1328 | 작용량은 | |
| 1329 | ||
| 1330 | [math( | |
| 1331 | S_p | |
| 1332 | = | |
| 1333 | - | |
| 1334 | \frac{1}{2(p+1)!} | |
| 1335 | \int_{\mathcal M}d^Dx\sqrt{-g} | |
| 1336 | F_{\mu_1\cdots\mu_{p+1}} | |
| 1337 | F^{\mu_1\cdots\mu_{p+1}} | |
| 1338 | )] | |
| 1339 | ||
| 1340 | 이다. | |
| 1341 | ||
| 1342 | 운동방정식은 | |
| 1343 | ||
| 1344 | [math( | |
| 1345 | \nabla_{\mu_1} | |
| 1346 | F^{\mu_1\mu_2\cdots\mu_{p+1}} | |
| 1347 | = | |
| 1348 | 0 | |
| 1349 | )] | |
| 1350 | ||
| 1351 | 이다. | |
| 1352 | ||
| 1353 | 미분형식으로는 | |
| 1354 | ||
| 1355 | [math( | |
| 1356 | d\star F_{p+1}=0 | |
| 1357 | )] | |
| 1358 | ||
| 1359 | 이다. | |
| 1360 | ||
| 1361 | Bianchi 항등식은 | |
| 1362 | ||
| 1363 | [math( | |
| 1364 | dF_{p+1}=0 | |
| 1365 | )] | |
| 1366 | ||
| 1367 | 이다. | |
| 1368 | ||
| 1369 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 1370 | ||
| 1371 | [math( | |
| 1372 | T_{\mu\nu}^{(p)} | |
| 1373 | = | |
| 1374 | \frac{1}{p!} | |
| 1375 | F_{\mu\alpha_1\cdots\alpha_p} | |
| 1376 | F_\nu{}^{\alpha_1\cdots\alpha_p} | |
| 1377 | - | |
| 1378 | \frac{1}{2(p+1)!}g_{\mu\nu} | |
| 1379 | F_{\alpha_0\cdots\alpha_p} | |
| 1380 | F^{\alpha_0\cdots\alpha_p} | |
| 1381 | )] | |
| 1382 | ||
| 1383 | 이다. | |
| 1384 | ||
| 1385 | == 완전유체 == | |
| 1386 | ||
| 1387 | 완전유체의 에너지-운동량 텐서는 | |
| 1388 | ||
| 1389 | [math( | |
| 1390 | T_{\mu\nu} | |
| 1391 | = | |
| 1392 | (\rho+p)u_\mu u_\nu | |
| 1393 | + | |
| 1394 | pg_{\mu\nu} | |
| 1395 | )] | |
| 1396 | ||
| 1397 | 이다. | |
| 1398 | ||
| 1399 | 여기서 | |
| 1400 | ||
| 1401 | [math( | |
| 1402 | u_\mu u^\mu=-1 | |
| 1403 | )] | |
| 1404 | ||
| 1405 | 이다. | |
| 1406 | ||
| 1407 | 보존방정식은 | |
| 1408 | ||
| 1409 | [math( | |
| 1410 | \nabla_\mu T^{\mu\nu}=0 | |
| 1411 | )] | |
| 1412 | ||
| 1413 | 이다. | |
| 1414 | ||
| 1415 | [math(u^\nu)] 방향으로 사영하면 에너지 보존식을 얻는다. | |
| 1416 | ||
| 1417 | [math( | |
| 1418 | u^\mu\nabla_\mu\rho | |
| 1419 | + | |
| 1420 | (\rho+p)\nabla_\mu u^\mu | |
| 1421 | = | |
| 1422 | 0 | |
| 1423 | )] | |
| 1424 | ||
| 1425 | 공간 투영텐서를 | |
| 1426 | ||
| 1427 | [math( | |
| 1428 | P_{\mu\nu} | |
| 1429 | = | |
| 1430 | g_{\mu\nu} | |
| 1431 | + | |
| 1432 | u_\mu u_\nu | |
| 1433 | )] | |
| 1434 | ||
| 1435 | 라 하면 Euler 방정식은 | |
| 1436 | ||
| 1437 | [math( | |
| 1438 | (\rho+p)u^\mu\nabla_\mu u_\alpha | |
| 1439 | + | |
| 1440 | P_\alpha{}^\mu\nabla_\mu p | |
| 1441 | = | |
| 1442 | 0 | |
| 1443 | )] | |
| 1444 | ||
| 1445 | 이다. | |
| 1446 | ||
| 1447 | 현상론적 유체 작용량은 | |
| 1448 | ||
| 1449 | [math( | |
| 1450 | S_{\mathrm{fluid}} | |
| 1451 | = | |
| 1452 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g}\, | |
| 1453 | \mathcal L_{\mathrm{fluid}} | |
| 1454 | )] | |
| 1455 | ||
| 1456 | 로 쓸 수 있다. | |
| 1457 | ||
| 1458 | 특정 조건에서는 | |
| 1459 | ||
| 1460 | [math( | |
| 1461 | \mathcal L_{\mathrm{fluid}}=p | |
| 1462 | )] | |
| 1463 | ||
| 1464 | 로 둘 수 있지만, 완전한 변분 원리에는 입자수 보존, 엔트로피 보존, 유체 좌표 등의 제약조건이 필요하다. | |
| 1465 | ||
| 1466 | == 점입자 작용량 == | |
| 1467 | ||
| 1468 | 질량 [math(m)]을 가진 자유 점입자의 작용량은 | |
| 1469 | ||
| 1470 | [math( | |
| 1471 | S_{\mathrm{particle}} | |
| 1472 | = | |
| 1473 | -m\int d\tau | |
| 1474 | )] | |
| 1475 | ||
| 1476 | 이다. | |
| 1477 | ||
| 1478 | 일반 매개변수 [math(\lambda)]를 쓰면 | |
| 1479 | ||
| 1480 | [math( | |
| 1481 | S_{\mathrm{particle}} | |
| 1482 | = | |
| 1483 | -m | |
| 1484 | \int d\lambda | |
| 1485 | \sqrt{ | |
| 1486 | - | |
| 1487 | g_{\mu\nu}(x) | |
| 1488 | \frac{dx^\mu}{d\lambda} | |
| 1489 | \frac{dx^\nu}{d\lambda} | |
| 1490 | } | |
| 1491 | )] | |
| 1492 | ||
| 1493 | 이다. | |
| 1494 | ||
| 1495 | 변분하면 측지선 방정식을 얻는다. | |
| 1496 | ||
| 1497 | [math( | |
| 1498 | \frac{d^2x^\mu}{d\tau^2} | |
| 1499 | + | |
| 1500 | \Gamma^\mu_{\rho\sigma} | |
| 1501 | \frac{dx^\rho}{d\tau} | |
| 1502 | \frac{dx^\sigma}{d\tau} | |
| 1503 | = | |
| 1504 | 0 | |
| 1505 | )] | |
| 1506 | ||
| 1507 | 전자기장과 결합한 전하 [math(q)]의 점입자 작용량은 | |
| 1508 | ||
| 1509 | [math( | |
| 1510 | S | |
| 1511 | = | |
| 1512 | -m\int d\tau | |
| 1513 | + | |
| 1514 | q\int A_\mu dx^\mu | |
| 1515 | )] | |
| 1516 | ||
| 1517 | 이다. | |
| 1518 | ||
| 1519 | 운동방정식은 Lorentz force 법칙이다. | |
| 1520 | ||
| 1521 | [math( | |
| 1522 | m | |
| 1523 | \left( | |
| 1524 | \frac{d^2x^\mu}{d\tau^2} | |
| 1525 | + | |
| 1526 | \Gamma^\mu_{\rho\sigma} | |
| 1527 | \frac{dx^\rho}{d\tau} | |
| 1528 | \frac{dx^\sigma}{d\tau} | |
| 1529 | \right) | |
| 1530 | = | |
| 1531 | qF^\mu{}_\nu | |
| 1532 | \frac{dx^\nu}{d\tau} | |
| 1533 | )] | |
| 1534 | ||
| 1535 | == FLRW 우주론에서의 작용량 == | |
| 1536 | ||
| 1537 | FLRW 계량은 | |
| 1538 | ||
| 1539 | [math( | |
| 1540 | ds^2 | |
| 1541 | = | |
| 1542 | - | |
| 1543 | N(t)^2dt^2 | |
| 1544 | + | |
| 1545 | a(t)^2 | |
| 1546 | \left[ | |
| 1547 | \frac{dr^2}{1-kr^2} | |
| 1548 | + | |
| 1549 | r^2d\Omega_2^2 | |
| 1550 | \right] | |
| 1551 | )] | |
| 1552 | ||
| 1553 | 이다. | |
| 1554 | ||
| 1555 | 평탄한 경우 [math(k=0)]이면 | |
| 1556 | ||
| 1557 | [math( | |
| 1558 | ds^2 | |
| 1559 | = | |
| 1560 | - | |
| 1561 | N(t)^2dt^2 | |
| 1562 | + | |
| 1563 | a(t)^2\delta_{ij}dx^idx^j | |
| 1564 | )] | |
| 1565 | ||
| 1566 | 이다. | |
| 1567 | ||
| 1568 | 공간 부피를 [math(V_0)]라 하면, 중력 작용량은 부분적분 후 | |
| 1569 | ||
| 1570 | [math( | |
| 1571 | S_{\mathrm{grav}} | |
| 1572 | = | |
| 1573 | \frac{3V_0}{\kappa} | |
| 1574 | \int dt | |
| 1575 | \left[ | |
| 1576 | - | |
| 1577 | \frac{a\dot a^2}{N} | |
| 1578 | + | |
| 1579 | kNa | |
| 1580 | - | |
| 1581 | \frac{\Lambda}{3}Na^3 | |
| 1582 | \right] | |
| 1583 | )] | |
| 1584 | ||
| 1585 | 이다. | |
| 1586 | ||
| 1587 | 균질 스칼라장 [math(\phi(t))]의 작용량은 | |
| 1588 | ||
| 1589 | [math( | |
| 1590 | S_\phi | |
| 1591 | = | |
| 1592 | V_0 | |
| 1593 | \int dt\, | |
| 1594 | Na^3 | |
| 1595 | \left[ | |
| 1596 | \frac{1}{2N^2}\dot\phi^2 | |
| 1597 | - | |
| 1598 | V(\phi) | |
| 1599 | \right] | |
| 1600 | )] | |
| 1601 | ||
| 1602 | 이다. | |
| 1603 | ||
| 1604 | 전체 minisuperspace 작용량은 | |
| 1605 | ||
| 1606 | [math( | |
| 1607 | S | |
| 1608 | = | |
| 1609 | V_0 | |
| 1610 | \int dt | |
| 1611 | \left[ | |
| 1612 | \frac{3}{\kappa} | |
| 1613 | \left( | |
| 1614 | - | |
| 1615 | \frac{a\dot a^2}{N} | |
| 1616 | + | |
| 1617 | kNa | |
| 1618 | - | |
| 1619 | \frac{\Lambda}{3}Na^3 | |
| 1620 | \right) | |
| 1621 | + | |
| 1622 | Na^3 | |
| 1623 | \left( | |
| 1624 | \frac{\dot\phi^2}{2N^2} | |
| 1625 | - | |
| 1626 | V(\phi) | |
| 1627 | \right) | |
| 1628 | \right] | |
| 1629 | )] | |
| 1630 | ||
| 1631 | 이다. | |
| 1632 | ||
| 1633 | [math(N)]에 대한 변분은 Friedmann constraint를 준다. | |
| 1634 | ||
| 1635 | [math( | |
| 1636 | H^2 | |
| 1637 | + | |
| 1638 | \frac{k}{a^2} | |
| 1639 | = | |
| 1640 | \frac{\kappa}{3}\rho | |
| 1641 | + | |
| 1642 | \frac{\Lambda}{3} | |
| 1643 | )] | |
| 1644 | ||
| 1645 | 여기서 | |
| 1646 | ||
| 1647 | [math( | |
| 1648 | H=\frac{\dot a}{a} | |
| 1649 | )] | |
| 1650 | ||
| 1651 | 이다. | |
| 1652 | ||
| 1653 | 스칼라장의 에너지 밀도와 압력은 | |
| 1654 | ||
| 1655 | [math( | |
| 1656 | \rho_\phi | |
| 1657 | = | |
| 1658 | \frac{1}{2}\dot\phi^2 | |
| 1659 | + | |
| 1660 | V(\phi) | |
| 1661 | )] | |
| 1662 | ||
| 1663 | [math( | |
| 1664 | p_\phi | |
| 1665 | = | |
| 1666 | \frac{1}{2}\dot\phi^2 | |
| 1667 | - | |
| 1668 | V(\phi) | |
| 1669 | )] | |
| 1670 | ||
| 1671 | 이다. | |
| 1672 | ||
| 1673 | 스칼라장 방정식은 | |
| 1674 | ||
| 1675 | [math( | |
| 1676 | \ddot\phi | |
| 1677 | + | |
| 1678 | 3H\dot\phi | |
| 1679 | + | |
| 1680 | \frac{dV}{d\phi} | |
| 1681 | = | |
| 1682 | 0 | |
| 1683 | )] | |
| 1684 | ||
| 1685 | 이다. | |
| 1686 | ||
| 1687 | == ADM 분해 == | |
| 1688 | ||
| 1689 | ADM 형식에서 계량은 | |
| 1690 | ||
| 1691 | [math( | |
| 1692 | ds^2 | |
| 1693 | = | |
| 1694 | - | |
| 1695 | N^2dt^2 | |
| 1696 | + | |
| 1697 | h_{ij} | |
| 1698 | \left( | |
| 1699 | dx^i+N^idt | |
| 1700 | \right) | |
| 1701 | \left( | |
| 1702 | dx^j+N^jdt | |
| 1703 | \right) | |
| 1704 | )] | |
| 1705 | ||
| 1706 | 이다. | |
| 1707 | ||
| 1708 | 여기서 | |
| 1709 | ||
| 1710 | * [math(N)]: lapse | |
| 1711 | * [math(N^i)]: shift | |
| 1712 | * [math(h_{ij})]: 공간 3-계량 | |
| 1713 | ||
| 1714 | 외재곡률은 | |
| 1715 | ||
| 1716 | [math( | |
| 1717 | K_{ij} | |
| 1718 | = | |
| 1719 | \frac{1}{2N} | |
| 1720 | \left( | |
| 1721 | \dot h_{ij} | |
| 1722 | - | |
| 1723 | D_iN_j | |
| 1724 | - | |
| 1725 | D_jN_i | |
| 1726 | \right) | |
| 1727 | )] | |
| 1728 | ||
| 1729 | 이다. | |
| 1730 | ||
| 1731 | ADM 중력 작용량은 | |
| 1732 | ||
| 1733 | [math( | |
| 1734 | S_{\mathrm{ADM}} | |
| 1735 | = | |
| 1736 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 1737 | \int dt\,d^3x\, | |
| 1738 | N\sqrt h | |
| 1739 | \left( | |
| 1740 | {}^{(3)}R | |
| 1741 | + | |
| 1742 | K_{ij}K^{ij} | |
| 1743 | - | |
| 1744 | K^2 | |
| 1745 | - | |
| 1746 | 2\Lambda | |
| 1747 | \right) | |
| 1748 | )] | |
| 1749 | ||
| 1750 | 이다. | |
| 1751 | ||
| 1752 | 켤레운동량은 | |
| 1753 | ||
| 1754 | [math( | |
| 1755 | \pi^{ij} | |
| 1756 | = | |
| 1757 | \frac{\sqrt h}{2\kappa} | |
| 1758 | \left( | |
| 1759 | K^{ij} | |
| 1760 | - | |
| 1761 | h^{ij}K | |
| 1762 | \right) | |
| 1763 | )] | |
| 1764 | ||
| 1765 | 이다. | |
| 1766 | ||
| 1767 | Hamiltonian constraint는 | |
| 1768 | ||
| 1769 | [math( | |
| 1770 | \mathcal H | |
| 1771 | = | |
| 1772 | \frac{2\kappa}{\sqrt h} | |
| 1773 | \left( | |
| 1774 | \pi_{ij}\pi^{ij} | |
| 1775 | - | |
| 1776 | \frac{1}{2}\pi^2 | |
| 1777 | \right) | |
| 1778 | - | |
| 1779 | \frac{\sqrt h}{2\kappa} | |
| 1780 | \left( | |
| 1781 | {}^{(3)}R | |
| 1782 | - | |
| 1783 | 2\Lambda | |
| 1784 | \right) | |
| 1785 | + | |
| 1786 | \mathcal H_{\mathrm{matter}} | |
| 1787 | = | |
| 1788 | 0 | |
| 1789 | )] | |
| 1790 | ||
| 1791 | 이다. | |
| 1792 | ||
| 1793 | Momentum constraint는 | |
| 1794 | ||
| 1795 | [math( | |
| 1796 | \mathcal H_i | |
| 1797 | = | |
| 1798 | -2D_j\pi^j{}_i | |
| 1799 | + | |
| 1800 | \mathcal H_{i,\mathrm{matter}} | |
| 1801 | = | |
| 1802 | 0 | |
| 1803 | )] | |
| 1804 | ||
| 1805 | 이다. | |
| 1806 | ||
| 1807 | 전체 Hamiltonian은 | |
| 1808 | ||
| 1809 | [math( | |
| 1810 | H | |
| 1811 | = | |
| 1812 | \int d^3x | |
| 1813 | \left( | |
| 1814 | N\mathcal H | |
| 1815 | + | |
| 1816 | N^i\mathcal H_i | |
| 1817 | \right) | |
| 1818 | + | |
| 1819 | H_{\partial\Sigma} | |
| 1820 | )] | |
| 1821 | ||
| 1822 | 이다. | |
| 1823 | ||
| 1824 | == Einstein-Maxwell 이론 == | |
| 1825 | ||
| 1826 | Einstein-Maxwell 작용량은 | |
| 1827 | ||
| 1828 | [math( | |
| 1829 | S | |
| 1830 | = | |
| 1831 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 1832 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1833 | \left( | |
| 1834 | R-2\Lambda | |
| 1835 | \right) | |
| 1836 | - | |
| 1837 | \frac{1}{4} | |
| 1838 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1839 | F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 1840 | + | |
| 1841 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 1842 | )] | |
| 1843 | ||
| 1844 | 이다. | |
| 1845 | ||
| 1846 | 장방정식은 | |
| 1847 | ||
| 1848 | [math( | |
| 1849 | G_{\mu\nu} | |
| 1850 | + | |
| 1851 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 1852 | = | |
| 1853 | \kappa | |
| 1854 | \left( | |
| 1855 | F_{\mu\rho}F_\nu{}^\rho | |
| 1856 | - | |
| 1857 | \frac{1}{4}g_{\mu\nu} | |
| 1858 | F_{\rho\sigma}F^{\rho\sigma} | |
| 1859 | \right) | |
| 1860 | )] | |
| 1861 | ||
| 1862 | [math( | |
| 1863 | \nabla_\mu F^{\mu\nu}=0 | |
| 1864 | )] | |
| 1865 | ||
| 1866 | [math( | |
| 1867 | \nabla_{[\lambda}F_{\mu\nu]}=0 | |
| 1868 | )] | |
| 1869 | ||
| 1870 | 이다. | |
| 1871 | ||
| 1872 | Reissner-Nordström 계량은 | |
| 1873 | ||
| 1874 | [math( | |
| 1875 | ds^2 | |
| 1876 | = | |
| 1877 | - | |
| 1878 | f(r)dt^2 | |
| 1879 | + | |
| 1880 | \frac{dr^2}{f(r)} | |
| 1881 | + | |
| 1882 | r^2d\Omega_2^2 | |
| 1883 | )] | |
| 1884 | ||
| 1885 | [math( | |
| 1886 | f(r) | |
| 1887 | = | |
| 1888 | 1 | |
| 1889 | - | |
| 1890 | \frac{2GM}{r} | |
| 1891 | + | |
| 1892 | \frac{GQ^2}{4\pi r^2} | |
| 1893 | - | |
| 1894 | \frac{\Lambda r^2}{3} | |
| 1895 | )] | |
| 1896 | ||
| 1897 | 형태이다. | |
| 1898 | ||
| 1899 | 단, 전자기장 정규화에 따라 [math(Q)] 앞의 계수는 달라질 수 있다. | |
| 1900 | ||
| 1901 | == Einstein-Klein-Gordon 이론 == | |
| 1902 | ||
| 1903 | Einstein-Klein-Gordon 작용량은 | |
| 1904 | ||
| 1905 | [math( | |
| 1906 | S | |
| 1907 | = | |
| 1908 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1909 | \left[ | |
| 1910 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 1911 | \left( | |
| 1912 | R-2\Lambda | |
| 1913 | \right) | |
| 1914 | - | |
| 1915 | \frac{1}{2} | |
| 1916 | \nabla_\mu\phi\nabla^\mu\phi | |
| 1917 | - | |
| 1918 | V(\phi) | |
| 1919 | \right] | |
| 1920 | + | |
| 1921 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 1922 | )] | |
| 1923 | ||
| 1924 | 이다. | |
| 1925 | ||
| 1926 | 장방정식은 | |
| 1927 | ||
| 1928 | [math( | |
| 1929 | G_{\mu\nu} | |
| 1930 | + | |
| 1931 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 1932 | = | |
| 1933 | \kappa | |
| 1934 | \left[ | |
| 1935 | \nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 1936 | - | |
| 1937 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}\nabla_\rho\phi\nabla^\rho\phi | |
| 1938 | - | |
| 1939 | g_{\mu\nu}V(\phi) | |
| 1940 | \right] | |
| 1941 | )] | |
| 1942 | ||
| 1943 | [math( | |
| 1944 | \Box\phi | |
| 1945 | - | |
| 1946 | V'(\phi) | |
| 1947 | = | |
| 1948 | 0 | |
| 1949 | )] | |
| 1950 | ||
| 1951 | 이다. | |
| 1952 | ||
| 1953 | == Einstein-Yang-Mills 이론 == | |
| 1954 | ||
| 1955 | Einstein-Yang-Mills 작용량은 | |
| 1956 | ||
| 1957 | [math( | |
| 1958 | S | |
| 1959 | = | |
| 1960 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 1961 | \left[ | |
| 1962 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 1963 | \left( | |
| 1964 | R-2\Lambda | |
| 1965 | \right) | |
| 1966 | - | |
| 1967 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}^aF^{a\mu\nu} | |
| 1968 | \right] | |
| 1969 | + | |
| 1970 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 1971 | )] | |
| 1972 | ||
| 1973 | 이다. | |
| 1974 | ||
| 1975 | 장방정식은 | |
| 1976 | ||
| 1977 | [math( | |
| 1978 | G_{\mu\nu} | |
| 1979 | + | |
| 1980 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 1981 | = | |
| 1982 | \kappa | |
| 1983 | \left[ | |
| 1984 | F_{\mu\rho}^aF_\nu{}^{a\rho} | |
| 1985 | - | |
| 1986 | \frac{1}{4}g_{\mu\nu}F_{\rho\sigma}^aF^{a\rho\sigma} | |
| 1987 | \right] | |
| 1988 | )] | |
| 1989 | ||
| 1990 | [math( | |
| 1991 | D_\mu F^{a\mu\nu}=0 | |
| 1992 | )] | |
| 1993 | ||
| 1994 | 이다. | |
| 1995 | ||
| 1996 | == 곡률 제곱 보정 == | |
| 1997 | ||
| 1998 | 유효장론 또는 고차곡률 중력에서는 다음 항들이 등장한다. | |
| 1999 | ||
| 2000 | [math( | |
| 2001 | S | |
| 2002 | = | |
| 2003 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2004 | \left[ | |
| 2005 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2006 | \left( | |
| 2007 | R-2\Lambda | |
| 2008 | \right) | |
| 2009 | + | |
| 2010 | \alpha R^2 | |
| 2011 | + | |
| 2012 | \beta R_{\mu\nu}R^{\mu\nu} | |
| 2013 | + | |
| 2014 | \gamma R_{\mu\nu\rho\sigma}R^{\mu\nu\rho\sigma} | |
| 2015 | \right] | |
| 2016 | )] | |
| 2017 | ||
| 2018 | [math(D=4)]에서 Gauss-Bonnet 조합은 | |
| 2019 | ||
| 2020 | [math( | |
| 2021 | \mathcal G | |
| 2022 | = | |
| 2023 | R_{\mu\nu\rho\sigma}R^{\mu\nu\rho\sigma} | |
| 2024 | - | |
| 2025 | 4R_{\mu\nu}R^{\mu\nu} | |
| 2026 | + | |
| 2027 | R^2 | |
| 2028 | )] | |
| 2029 | ||
| 2030 | 이다. | |
| 2031 | ||
| 2032 | 작용량 | |
| 2033 | ||
| 2034 | [math( | |
| 2035 | S_{\mathrm{GB}} | |
| 2036 | = | |
| 2037 | \alpha_{\mathrm{GB}} | |
| 2038 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g}\,\mathcal G | |
| 2039 | )] | |
| 2040 | ||
| 2041 | 은 [math(D=4)]에서 위상항이다. | |
| 2042 | ||
| 2043 | [math(f(R))] 중력은 | |
| 2044 | ||
| 2045 | [math( | |
| 2046 | S_{f(R)} | |
| 2047 | = | |
| 2048 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2049 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g}\, | |
| 2050 | f(R) | |
| 2051 | + | |
| 2052 | S_{\mathrm{matter}} | |
| 2053 | )] | |
| 2054 | ||
| 2055 | 로 정의된다. | |
| 2056 | ||
| 2057 | 장방정식은 | |
| 2058 | ||
| 2059 | [math( | |
| 2060 | f_R R_{\mu\nu} | |
| 2061 | - | |
| 2062 | \frac{1}{2}fg_{\mu\nu} | |
| 2063 | - | |
| 2064 | \nabla_\mu\nabla_\nu f_R | |
| 2065 | + | |
| 2066 | g_{\mu\nu}\Box f_R | |
| 2067 | = | |
| 2068 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 2069 | )] | |
| 2070 | ||
| 2071 | 이다. | |
| 2072 | ||
| 2073 | 여기서 | |
| 2074 | ||
| 2075 | [math( | |
| 2076 | f_R=\frac{df}{dR} | |
| 2077 | )] | |
| 2078 | ||
| 2079 | 이다. | |
| 2080 | ||
| 2081 | trace를 취하면 | |
| 2082 | ||
| 2083 | [math( | |
| 2084 | f_RR | |
| 2085 | - | |
| 2086 | 2f | |
| 2087 | + | |
| 2088 | 3\Box f_R | |
| 2089 | = | |
| 2090 | \kappa T | |
| 2091 | )] | |
| 2092 | ||
| 2093 | 이다. | |
| 2094 | ||
| 2095 | == 스칼라-텐서 이론 == | |
| 2096 | ||
| 2097 | Jordan frame에서 일반적인 스칼라-텐서 작용량은 | |
| 2098 | ||
| 2099 | [math( | |
| 2100 | S | |
| 2101 | = | |
| 2102 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2103 | \left[ | |
| 2104 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2105 | F(\phi)R | |
| 2106 | - | |
| 2107 | \frac{1}{2}Z(\phi) | |
| 2108 | g^{\mu\nu}\nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 2109 | - | |
| 2110 | U(\phi) | |
| 2111 | \right] | |
| 2112 | + | |
| 2113 | S_{\mathrm{matter}}[g_{\mu\nu},\Psi] | |
| 2114 | )] | |
| 2115 | ||
| 2116 | 이다. | |
| 2117 | ||
| 2118 | 계량 변분은 | |
| 2119 | ||
| 2120 | [math( | |
| 2121 | F(\phi)G_{\mu\nu} | |
| 2122 | = | |
| 2123 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 2124 | + | |
| 2125 | Z(\phi) | |
| 2126 | \left( | |
| 2127 | \nabla_\mu\phi\nabla_\nu\phi | |
| 2128 | - | |
| 2129 | \frac{1}{2}g_{\mu\nu}\nabla_\rho\phi\nabla^\rho\phi | |
| 2130 | \right) | |
| 2131 | - | |
| 2132 | g_{\mu\nu}U(\phi) | |
| 2133 | + | |
| 2134 | \nabla_\mu\nabla_\nu F | |
| 2135 | - | |
| 2136 | g_{\mu\nu}\Box F | |
| 2137 | )] | |
| 2138 | ||
| 2139 | 이다. | |
| 2140 | ||
| 2141 | 스칼라장 방정식은 | |
| 2142 | ||
| 2143 | [math( | |
| 2144 | Z(\phi)\Box\phi | |
| 2145 | + | |
| 2146 | \frac{1}{2}Z'(\phi)\nabla_\rho\phi\nabla^\rho\phi | |
| 2147 | + | |
| 2148 | \frac{1}{2\kappa}F'(\phi)R | |
| 2149 | - | |
| 2150 | U'(\phi) | |
| 2151 | = | |
| 2152 | 0 | |
| 2153 | )] | |
| 2154 | ||
| 2155 | 이다. | |
| 2156 | ||
| 2157 | Brans-Dicke 이론은 | |
| 2158 | ||
| 2159 | [math( | |
| 2160 | S_{\mathrm{BD}} | |
| 2161 | = | |
| 2162 | \frac{1}{16\pi} | |
| 2163 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2164 | \left[ | |
| 2165 | \phi R | |
| 2166 | - | |
| 2167 | \frac{\omega_{\mathrm{BD}}}{\phi} | |
| 2168 | \nabla_\mu\phi\nabla^\mu\phi | |
| 2169 | \right] | |
| 2170 | + | |
| 2171 | S_{\mathrm{matter}} | |
| 2172 | )] | |
| 2173 | ||
| 2174 | 이다. | |
| 2175 | ||
| 2176 | == 미분동형사상 불변성과 Noether 항등식 == | |
| 2177 | ||
| 2178 | 무한소 좌표변환은 벡터장 [math(\xi^\mu)]에 의해 생성된다. | |
| 2179 | ||
| 2180 | 계량의 Lie derivative는 | |
| 2181 | ||
| 2182 | [math( | |
| 2183 | \delta_\xi g_{\mu\nu} | |
| 2184 | = | |
| 2185 | \mathcal L_\xi g_{\mu\nu} | |
| 2186 | = | |
| 2187 | \nabla_\mu\xi_\nu | |
| 2188 | + | |
| 2189 | \nabla_\nu\xi_\mu | |
| 2190 | )] | |
| 2191 | ||
| 2192 | 이다. | |
| 2193 | ||
| 2194 | 역계량에 대해서는 | |
| 2195 | ||
| 2196 | [math( | |
| 2197 | \delta_\xi g^{\mu\nu} | |
| 2198 | = | |
| 2199 | - | |
| 2200 | \nabla^\mu\xi^\nu | |
| 2201 | - | |
| 2202 | \nabla^\nu\xi^\mu | |
| 2203 | )] | |
| 2204 | ||
| 2205 | 이다. | |
| 2206 | ||
| 2207 | 물질 작용량의 변분은 | |
| 2208 | ||
| 2209 | [math( | |
| 2210 | \delta_\xi S_{\mathrm{matter}} | |
| 2211 | = | |
| 2212 | - | |
| 2213 | \frac{1}{2} | |
| 2214 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2215 | T_{\mu\nu}\delta_\xi g^{\mu\nu} | |
| 2216 | )] | |
| 2217 | ||
| 2218 | 이다. | |
| 2219 | ||
| 2220 | 따라서 | |
| 2221 | ||
| 2222 | [math( | |
| 2223 | \delta_\xi S_{\mathrm{matter}} | |
| 2224 | = | |
| 2225 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2226 | T_{\mu\nu}\nabla^\mu\xi^\nu | |
| 2227 | )] | |
| 2228 | ||
| 2229 | 이다. | |
| 2230 | ||
| 2231 | 부분적분하면 | |
| 2232 | ||
| 2233 | [math( | |
| 2234 | \delta_\xi S_{\mathrm{matter}} | |
| 2235 | = | |
| 2236 | - | |
| 2237 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2238 | (\nabla^\mu T_{\mu\nu})\xi^\nu | |
| 2239 | + | |
| 2240 | \text{boundary} | |
| 2241 | )] | |
| 2242 | ||
| 2243 | 이다. | |
| 2244 | ||
| 2245 | 임의의 [math(\xi^\nu)]에 대해 작용량이 불변이면 | |
| 2246 | ||
| 2247 | [math( | |
| 2248 | \nabla^\mu T_{\mu\nu}=0 | |
| 2249 | )] | |
| 2250 | ||
| 2251 | 이다. | |
| 2252 | ||
| 2253 | == Weyl 변환과 등각 불변성 == | |
| 2254 | ||
| 2255 | Weyl 변환은 | |
| 2256 | ||
| 2257 | [math( | |
| 2258 | g_{\mu\nu} | |
| 2259 | \mapsto | |
| 2260 | \Omega^2(x)g_{\mu\nu} | |
| 2261 | )] | |
| 2262 | ||
| 2263 | 이다. | |
| 2264 | ||
| 2265 | 역계량과 부피요소는 | |
| 2266 | ||
| 2267 | [math( | |
| 2268 | g^{\mu\nu} | |
| 2269 | \mapsto | |
| 2270 | \Omega^{-2}g^{\mu\nu} | |
| 2271 | )] | |
| 2272 | ||
| 2273 | [math( | |
| 2274 | \sqrt{-g} | |
| 2275 | \mapsto | |
| 2276 | \Omega^D\sqrt{-g} | |
| 2277 | )] | |
| 2278 | ||
| 2279 | 로 변환한다. | |
| 2280 | ||
| 2281 | [math(D)]차원에서 Ricci 스칼라는 | |
| 2282 | ||
| 2283 | [math( | |
| 2284 | R | |
| 2285 | \mapsto | |
| 2286 | \Omega^{-2} | |
| 2287 | \left[ | |
| 2288 | R | |
| 2289 | - | |
| 2290 | 2(D-1)\Box\ln\Omega | |
| 2291 | - | |
| 2292 | (D-1)(D-2) | |
| 2293 | \nabla_\mu\ln\Omega\nabla^\mu\ln\Omega | |
| 2294 | \right] | |
| 2295 | )] | |
| 2296 | ||
| 2297 | 로 변환한다. | |
| 2298 | ||
| 2299 | 질량이 없는 conformal scalar 작용량은 | |
| 2300 | ||
| 2301 | [math( | |
| 2302 | S | |
| 2303 | = | |
| 2304 | - | |
| 2305 | \frac{1}{2} | |
| 2306 | \int_{\mathcal M}d^Dx\sqrt{-g} | |
| 2307 | \left[ | |
| 2308 | \nabla_\mu\phi\nabla^\mu\phi | |
| 2309 | + | |
| 2310 | \xi_{\mathrm{conf}}R\phi^2 | |
| 2311 | \right] | |
| 2312 | )] | |
| 2313 | ||
| 2314 | 이다. | |
| 2315 | ||
| 2316 | 여기서 | |
| 2317 | ||
| 2318 | [math( | |
| 2319 | \xi_{\mathrm{conf}} | |
| 2320 | = | |
| 2321 | \frac{D-2}{4(D-1)} | |
| 2322 | )] | |
| 2323 | ||
| 2324 | 이다. | |
| 2325 | ||
| 2326 | 스칼라장은 | |
| 2327 | ||
| 2328 | [math( | |
| 2329 | \phi | |
| 2330 | \mapsto | |
| 2331 | \Omega^{-\frac{D-2}{2}}\phi | |
| 2332 | )] | |
| 2333 | ||
| 2334 | 로 변환한다. | |
| 2335 | ||
| 2336 | [math(D=4)] Maxwell 이론은 Weyl 불변이며, | |
| 2337 | ||
| 2338 | [math( | |
| 2339 | T^\mu{}_\mu=0 | |
| 2340 | )] | |
| 2341 | ||
| 2342 | 이다. | |
| 2343 | ||
| 2344 | == 핵심 작용량 모음 == | |
| 2345 | ||
| 2346 | === 순수 중력 === | |
| 2347 | ||
| 2348 | [math( | |
| 2349 | S | |
| 2350 | = | |
| 2351 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2352 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2353 | \left( | |
| 2354 | R-2\Lambda | |
| 2355 | \right) | |
| 2356 | + | |
| 2357 | \frac{1}{\kappa} | |
| 2358 | \int_{\partial\mathcal M}d^3y\sqrt{|h|}\,\epsilon K | |
| 2359 | )] | |
| 2360 | ||
| 2361 | === 중력 + 실수 스칼라장 === | |
| 2362 | ||
| 2363 | [math( | |
| 2364 | S | |
| 2365 | = | |
| 2366 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2367 | \left[ | |
| 2368 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2369 | \left( | |
| 2370 | R-2\Lambda | |
| 2371 | \right) | |
| 2372 | - | |
| 2373 | \frac{1}{2} | |
| 2374 | \nabla_\mu\phi\nabla^\mu\phi | |
| 2375 | - | |
| 2376 | V(\phi) | |
| 2377 | \right] | |
| 2378 | + | |
| 2379 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2380 | )] | |
| 2381 | ||
| 2382 | === 중력 + 전자기장 === | |
| 2383 | ||
| 2384 | [math( | |
| 2385 | S | |
| 2386 | = | |
| 2387 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2388 | \left[ | |
| 2389 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2390 | \left( | |
| 2391 | R-2\Lambda | |
| 2392 | \right) | |
| 2393 | - | |
| 2394 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 2395 | \right] | |
| 2396 | + | |
| 2397 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2398 | )] | |
| 2399 | ||
| 2400 | === 중력 + Yang-Mills 장 === | |
| 2401 | ||
| 2402 | [math( | |
| 2403 | S | |
| 2404 | = | |
| 2405 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2406 | \left[ | |
| 2407 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2408 | \left( | |
| 2409 | R-2\Lambda | |
| 2410 | \right) | |
| 2411 | - | |
| 2412 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}^aF^{a\mu\nu} | |
| 2413 | \right] | |
| 2414 | + | |
| 2415 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2416 | )] | |
| 2417 | ||
| 2418 | === 중력 + Dirac 장 === | |
| 2419 | ||
| 2420 | [math( | |
| 2421 | S | |
| 2422 | = | |
| 2423 | \int_{\mathcal M}d^4x\,e | |
| 2424 | \left[ | |
| 2425 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2426 | \left( | |
| 2427 | R-2\Lambda | |
| 2428 | \right) | |
| 2429 | + | |
| 2430 | \frac{i}{2} | |
| 2431 | \left( | |
| 2432 | \bar\psi\gamma^\mu\nabla_\mu\psi | |
| 2433 | - | |
| 2434 | \nabla_\mu\bar\psi\gamma^\mu\psi | |
| 2435 | \right) | |
| 2436 | - | |
| 2437 | m\bar\psi\psi | |
| 2438 | \right] | |
| 2439 | + | |
| 2440 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2441 | )] | |
| 2442 | ||
| 2443 | === 중력 + 표준적인 물질장 전체 === | |
| 2444 | ||
| 2445 | [math( | |
| 2446 | S | |
| 2447 | = | |
| 2448 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2449 | \left[ | |
| 2450 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2451 | \left( | |
| 2452 | R-2\Lambda | |
| 2453 | \right) | |
| 2454 | - | |
| 2455 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}F^{\mu\nu} | |
| 2456 | - | |
| 2457 | \frac{1}{4}F_{\mu\nu}^aF^{a\mu\nu} | |
| 2458 | - | |
| 2459 | g^{\mu\nu}(D_\mu\Phi)^\ast D_\nu\Phi | |
| 2460 | - | |
| 2461 | V(|\Phi|^2) | |
| 2462 | - | |
| 2463 | \frac{1}{2}\nabla_\mu\phi\nabla^\mu\phi | |
| 2464 | - | |
| 2465 | U(\phi) | |
| 2466 | + | |
| 2467 | \frac{i}{2} | |
| 2468 | \left( | |
| 2469 | \bar\psi\gamma^\mu D_\mu\psi | |
| 2470 | - | |
| 2471 | D_\mu\bar\psi\gamma^\mu\psi | |
| 2472 | \right) | |
| 2473 | - | |
| 2474 | m\bar\psi\psi | |
| 2475 | \right] | |
| 2476 | + | |
| 2477 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2478 | )] | |
| 2479 | ||
| 2480 | == 최종 요약 == | |
| 2481 | ||
| 2482 | 일반상대론과 물질장의 결합은 다음 전체 작용량에서 출발한다. | |
| 2483 | ||
| 2484 | [math( | |
| 2485 | S[g,\Psi] | |
| 2486 | = | |
| 2487 | \frac{1}{2\kappa} | |
| 2488 | \int_{\mathcal M}d^4x\sqrt{-g} | |
| 2489 | \left( | |
| 2490 | R-2\Lambda | |
| 2491 | \right) | |
| 2492 | + | |
| 2493 | S_{\mathrm{GHY}} | |
| 2494 | + | |
| 2495 | S_{\mathrm{matter}}[g,\Psi] | |
| 2496 | )] | |
| 2497 | ||
| 2498 | 계량에 대해 변분하면 | |
| 2499 | ||
| 2500 | [math( | |
| 2501 | G_{\mu\nu} | |
| 2502 | + | |
| 2503 | \Lambda g_{\mu\nu} | |
| 2504 | = | |
| 2505 | \kappa T_{\mu\nu} | |
| 2506 | )] | |
| 2507 | ||
| 2508 | 를 얻는다. | |
| 2509 | ||
| 2510 | 물질장 [math(\Psi)]에 대해 변분하면 각 물질장의 운동방정식을 얻는다. | |
| 2511 | ||
| 2512 | [math( | |
| 2513 | \frac{\delta S_{\mathrm{matter}}}{\delta\Psi}=0 | |
| 2514 | )] | |
| 2515 | ||
| 2516 | 에너지-운동량 텐서는 | |
| 2517 | ||
| 2518 | [math( | |
| 2519 | T_{\mu\nu} | |
| 2520 | = | |
| 2521 | - | |
| 2522 | \frac{2}{\sqrt{-g}} | |
| 2523 | \frac{\delta S_{\mathrm{matter}}}{\delta g^{\mu\nu}} | |
| 2524 | )] | |
| 2525 | ||
| 2526 | 로 정의된다. | |
| 2527 | ||
| 2528 | 미분동형사상 불변성 때문에 on-shell에서 | |
| 2529 | ||
| 2530 | [math( | |
| 2531 | \nabla^\mu T_{\mu\nu}=0 | |
| 2532 | )] | |
| 2533 | ||
| 2534 | 이다. |